Katılım Öncesi Yardım Aracı IPA (Instrument for Pre-Accession Assistance)

Avrupa Birliği (AB) tarafından, AB üyeliğine hazırlık sürecindeki ülkelere, üyeliğe yönelik yapacakları politik, kurumsal, sosyal ve ekonomik reformlara destek vermek ve Birlik standartlarına erişebilmelerine yardımcı olmak üzere katılım öncesi fonlar aracılığıyla yardım sağlanmaktadır. Başlangıçta farklı Birlik programları ve mali araçlar aracılığıyla sunulan bu fonlar, 2007 yılında, Katılım Öncesi Yardım Aracı IPA (Instrument for Pre-Accession Assistance) olarak adlandırılan tek bir araç ve yasal çerçeve altında toplanmıştır. Bu tarihten itibaren IPA, aday ve potansiyel aday ülkelerin Birlik standartlarına erişebilmelerine yardımcı olmak üzere başvurulan temel mali ve teknik yardım aracı haline gelmiştir. Bu çerçevede IPA ile AB üyeliğine hazırlık sürecindeki ülkelerin mevzuat ve standartlarının AB mevzuat ve standartlarıyla uyumlaştırılması, hazırlık sürecindeki ülke kurumlarının katılım sürecinde bu uyumlaştırma çalışmalarını gerçekleştirmesi ve reformları uygulamaya yönelik kapasitelerinin geliştirilmesi ve nihayet AB üyeliğiyle birlikte gelen hak ve yükümlülüklere hazırlanmaları amaçlarına hizmet edilmektedir.

Türkiye, Avrupa Birliği üyeliğini hedefleyen ülkeler arasında AB desteğinin en büyük yararlanıcısıdır.

IPA fonları Avrupa Birliği bütçe dönemine uygun olarak 7 yıllık dönemleri kapsayacak şekilde planlanmaktadır. Bu çerçevede ilk IPA uygulaması olan IPA I, Avrupa Birliği’nin 2007-2013 yıllarını kapsayan bütçe döneminde uygulanmıştır.

IPA I uygulama dönemini takip eden 2014-2020 dönemi için, IPA I uygulama döneminde elde edilen deneyim ve çıktılar dikkate alınarak, stratejik bakış açısının ön plana çıktığı IPA II dönemi tasarlanmıştır.

1999 yılındaki Helsinki Zirvesi’nin ardından aday ülke konumuna gelen Türkiye, 2002 yılından bu yana Bilik’e katılıma yönelik AB fonlarından yararlanmaktadır. AB üyeliğine hazırlık sürecindeki ülkelere bu bağlamda yapılan toplam tahsisattan, IPA I döneminde %48,2, IPA II Döneminde ise %25 düzeyinde pay alarak, en yüksek fayda sağlayan ülke olma niteliğini kazanan Türkiye, 2002 yılından 2020 yılına kadar toplam 9,2 milyar avro fon kaynağından yararlanmıştır.

IPA ile desteklenecek konular, AB’nin stratejilerine uygun olarak 7 yıllık bütçe dönemlerinin başında belirlenir. Ülke programları ve proje belgeleri, AB ile yapılan müzakereler sonucu hazırlanır ve genel hedeflere hizmet etmeleri sağlanır. IPA’nın uygulama kuralları da her dönem için belirlenir; AB, yasal düzenlemelerini çıkarır ve Türkiye ile yapılan anlaşmalarla uygulama detayları netleştirilir.

Türkiye’de IPA’nın uygulanabilmesi için idari bir yapı gereklidir. Bu kapsamda birçok kurumda özel birimler kurulmuş ve sorumlulukları detaylıca tanımlanmıştır. Finansman, genellikle dolaylı yönetim modeliyle, akredite Türk kurumları aracılığıyla yürütülür. Dolaylı yönetim modelinde genel koordinasyon görevi, Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı’na (NIPAC) verilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi olarak IPA fonlarının mali yönetiminden sorumludur. Bakanlığımız, bütçe uygulamaları ile ilgili görevleri üstlenen ve çok yıllı sektörel operasyonel programlardan sorumlu ihale makamlarından biridir.